Anasayfa / Genel / Balıkesir Mutfağı

Balıkesir Mutfağı

tirit

Bir çok gıda maddesinin üretiminde ‘’Türkiye’yi doyuran il’’ olma özelliğini taşıyan Balıkesir; Deniz, Kültür, Termal, Doğa ve Eko turizm gibi birçok turizm çeşidinin yanında gastronomi turizmi ile de rekabet gücüne sahiptir.

Balıkesir’in yeme-içme çeşitliliğini ve zengin mutfağını anlatabilmek için, önce ilin bereketli topraklarında neler üretildiğinden söz etmek gerekiyor.

Kırmızı Et ve Ürünleri

Balıkesir kırmızı et üretiminde Türkiye’de ilk üçün içindedir. Kırmızı et üretimi sığır ve dana eti ağırlıklıdır. Koyun eti üretimi de oldukça önemli bir yere sahiptir.

Balıkesir Merkez, Susurluk, Kepsut, Gönen, Bandırma, Manyas, Sındırgı, Bİgadiç, Dursunbey başta olmak üzere tüm ilçelerde kırsal geçim kaynağı olan besicilik, önemli bir gelir kaynağıdır.

Modern besiliğe geçiş hızlanmaktadır. Kırmızı et, doğrudan kullanılmakla beraber sucuk başta olmak üzere pastırma, hazır köfte, kavurma, salam, burger eti, jambon, sosis gibi işlenmiş ürünlerin üretimi hızla artmaktadır.

Beyaz Et ve Ürünleri

Balıkesir, beyaz et üretiminde Türkiye ihtiyacının ortalama % 20’sini karşılayarak ilk ikinin içinde yer almaktadır. Kırmızı etten sonra en önemli uğraş alanlarından biri beyaz et üreticiliğidir.

Dünya standartlarında üretim yapan kanatlı et üretim işletmelerinin önemli bir bölümü Balıkesir’dedir.

Kanatlı hayvan yetiştiriciliği, başta Bandırma olmak üzere Manyas, Susurluk, Gönen, Erdek, Merkez, Bigadiç ve İvrindi ilçelerinde yoğunlaşmıştır.

Yumurta

Yumurta üretiminde Balıkesir, Türkiye genelinde ilk üçün içindedir. Beyaz et üretimindeki kapasitenin paralelinde, Balıkesir’de yumurta üretimi de oldukça geniş bir potansiyel taşımaktadır.

Balık

Balıkesir’in kıyı bölgelerinde balıkçılık da oldukça gelişmiştir. Bandırma, Erdek ve Marmara Adası ile Ayvalık ve Edremit sahilleri deniz ürünlerinin temin edilebileceği yerlerdir.

Ayrıca tatlı su balığı üretimi yapılan tesisler de vardır. Bandırma’da hamsi, palamut, sardalye ile kabuk deniz ürünleri; Ayvalık’ta papalina, barbun, levrek, mercan, lüfer, izmarit, lezzetle yenilebilecek deniz ürünlerinden bazılarıdır.

Bal

Bal, bal mumu, polen, arı sütü elde etmek için arıcılık sektörü Balıkesir’in her yöresinde yaygındır. Yılda 1600 ton bal üretimi gerçekleştirilmektedir.

Ayvalık, Gömeç, Burhaniye, Edremit ve Havran ilçelerinde kovan sayısı oldukça yüksektir. Bunda Kaz Dağları’nın zengin florasının etkisi büyüktür. Özellikle Havran ilçesi, ilin toplam bal üretimi içerisinde önemli bir yere sahiptir.

Süt ve Süt Ürünleri

Balıkesir, ülkemizin süt üretiminde ilk iki sıranın içindedir.

Genel olarak pastörize süt, peynir, tereyağı, yoğurt, ayran, kaymak, lor, krema gibi süt ve süt ürünleri üretiminde çok sayıda işletmeler bulunmaktadır.

Balıkesir Merkez, Gönen, Susurluk, Manyas, Savaştepe, Havran başta olmak üzere hemen tüm ilçelerde yoğurt üretilmektedir.

Özellikle İvrindi, Ayvalık, Edremit ve Burhaniye’de yapılan Sepet Peyniri ve loru; Ayvalık yöresinin Kirli Hanım Peyniri ve loru; Gönen, Manyas, Erdek ve Bandırma yöresinin Kelle ve Manyas Peyniri; Sındırgı, Bigadiç, Kepsut ve Dursunbey ilçelerinin Keçi Peyniri, Balıkesir’e özgü önemli süt ürünleridir.

Sebze ve Meyveler

Balıkesir merkezinde ve ilçelerinde özel üretim şartları gerektirmeyen her türlü sebze ve meyve yetiştirilmektedir.

Hemen her gün mahalle aralarında kurulan farklı büyüklükteki semt pazarlarında, günlük olarak toplanan sebze ve meyve çeşitlerine ulaşmak mümkündür.

İlimizde başlıca domates, kavun, karpuz, fasulye, salçalık biber, sarımsak yetiştirilmektedir. Özellikle sarımsak üretiminde ilk iki sıranın içindedir.

Ayrıca börülce, kuzu kulağı, tere, susam otu, radika, ebegümeci, şevketi bostan gibi yenilebilir otların yanında, baharat olarak da kullanılan nane, kekik, adaçayı, kuşburnu, kapari gibi lezzet artırıcı özellik taşıyan sebzeleri de il ve ilçe pazarlarında taze olarak bulabilmek mümkündür. Bu bitkiler, aromatik ve tıbbi bitki olarak da kullanılmakta, yemekleri de il mutfağı menülerinde oldukça geniş yer bulmaktadır.

Domates ve salçalık biber,  en çok Bigadiç, Sındırgı, Savaştepe, İvrindi, Susurluk, Manyas ilçelerinde; Kavun, Merkez Karesi ve Altıeylül, Kepsut, Susurluk, Savaştepe ilçelerinde; Taze Fasulye ve karpuz; Bandırma, Erdek, Gönen, Manyas ve Marmara ilçelerinde; Şekerpancarı tüm ilçelerde; Kırmızı ve beyaz soğan en çok Erdek ve bandırma ilçelerinde; Şeftali Kepsut ilçesinde; Elma ise Dursunbey ilçesinde yoğunlukla üretilmektedir.

Balıkesir’in her yöresinde üzüm, kiraz, elma, şeftali, incir, erik, çilek, badem ve ceviz çok miktarda yetiştirilmektedir.

Tahıllar

Balıkesir, tahıl ve baklagiller üretiminde kendi ihtiyacını karşılayabilen az sayıdaki ilden biridir. Özellikle çeltik ekiminde, Türkiye genelinde ilk üçün içinde yer almaktadır.

Tahıl üretiminde en çok; buğday, arpa, pirinç, mısır, yulaf, kuru fasulye, nohut, bakla, mercimek, bezelye ön plana çıkmaktadır.

Balıkesir’de bu tahıllardan elde edilen ürünler yan gıda sanayisini de (nişasta, un, yemekli yağ, ekmek, bulgur, makarna, irmik, yem, konserve üretiminde olduğu gibi) oldukça fazla geliştirmiştir.

Zeytin ve Zeytinyağı

Doğa’nın Balıkesir’e verdiği en büyük hediye zeytindir. Zeytin Riviera’sı olarak görülen Balıkesir kıyı bandında zeytin ağacı aradığı en uygun iklim koşullarını bulmuş, denize bakan dağ yamaçları ve sırtlarını kendine mekan olarak seçmiştir.

Balıkesir, zeytin ve zeytinyağı üretiminde ülkemizin önde gelen illerindendir.

81 bin 291 hektar alanda yaklaşık 11 milyon zeytin ağacı bulunmaktadır ve bu alanda yıllık ortalama 100-125 bin ton zeytin üretimi gerçekleşmektedir.

Türkiye, dünyada zeytinyağı üretiminde 4.sıradadır. Balıkesir ise Türkiye üretiminin yaklaşık % 17,2’sini karşılamaktadır. Bu payın %20’si sofralık zeytin, %80’i de zeytinyağı üretimi için kullanılmaktadır.

Balıkesir’in kıyı bölgelerinde zeytin ve zeytinyağları en çok Edremit, Ayvalık, Gömeç, Burhaniye, Havran, Erdek, Bandırma ve Marmara Adası’nda üretilmektedir.

Bereketli Balıkesir topraklarından sofralara yansıyan lezzetler Balıkesir, geniş coğrafyaya yayılan toprakları ve farklı iklimlerin etkisiyle zengin tarımsal ürünlere sahiptir. Kültürel birikimin de etkisiyle yöre mutfağı oldukça zengindir.

Balıkesir mutfağının temel kaynağını düğün ve bayram gibi kutlamalarla toplu yenen ve geçmişten günümüze geleneksel olarak sürdürülen yemekler oluşturmaktadır.

Özellikle Balıkesir’in kuzeyinde ve doğusunda tahıl üretiminin bol olması, ‘’Keşkek’’ gibi temelini tahılın oluşturduğu yemeklerin ortaya çıkmasına neden olmuştur.

Yörede hayvancılığın çok gelişmiş olması, hayvansal ürünleri ve süt ürünlerinin tüm sofralarda yerini almasına zemin hazırlamıştır.

Balıkesir’in merkez ve ilçelerinde lezzetine doyum olmayan yemekleriyle ünlü lokantaları çok yaygındır. Şehir merkezinde özellikle Milli Kuvvetler Caddesi ile Anafartalar Caddesi ve çevresindeki sokaklarda çok sayıda lokanta bulunmaktadır.

Bu lokantalarda günün her saatinde Balıkesir’in kendine özgü yemeklerini tatmak mümkündür.

Balıkesir’in aynı zamanda bir üniversite şehri olması ve 40 bine yakın öğrenciyi barındırması nedeniyle, şehir merkezinde aralarında ünlü markaların da yer aldığı kafelere sıkça rastlarsınız.

Balıkesir’in kendine has iklimsel ve tarımsal yapısı, çok farklı ve geniş yelpazede yemek türünün yörede üretilebilmesini sağlamaktadır.

Örneğin, Saçaklı Mantı, Arpa Şehriye Çorbası, Acı Filiz Kavurması (ot yemeği), Ebegümeci (ot yemeği), Erişte, Güveç, Kapama, Köy-ev Baklavası, Kuzukulağı (ot yemeği);

Dağlık ve iç bölgelerde yapılan ve ateşte közlenen Kapaktan Çıkma, Tarhana Çorbası, üçgen şeklinde olan Kulak Mantısı, Lokma, Akkız (ot yemeği), Mürdük aşı, Peynirli Patlıcan, Kızılcık Şurubu, Balıkesir Mantısı, Sura, Sallama (börülce haşlama salatası), köylerde maşıngalarda yapılan Sini Böreği, Pirinçli Semizotu, Tırtıl Baklavası, Sarma, Koruk Suyu, Susurluk Ayranı, Ayvalık Tostu ve Lor Tatlısı.

Daha çok Körfez Bölgesi’nde yapılan Midye Çorbası, Lokma tatlısı, Kalamar Dolması, Kuna, Kabak Çiçeği Dolması, Balıklı Bamya Balıkesir’e gelindiğinde tadılabilecek olan lezzetli yemeklerden sadece birkaçıdır.

Keşkek:

Malzemeler: Etli kuzu kemiği(2 kaburga göğsü), 500 gr. keşkeklik buğday,250 gr. tereyağı, 1 kaşık salça, yeteri kadar tuz.

Yapılışı :Keşkeklik buğday bir gün önceden yıkanır ve haşlanır.Bir kabın tabanına etli kuzu kemiği dizilir ve üzerine de buğday konulur.Buğdayların üzerine çıkacak kadar sıcak su ilave edilerek pişirilir.Ara sıra keşkek karıştırılır.Buğdaylar ezilinceye kadar ara ara sıcak su da ekleyerek yemek pişirilir.Etin piştiği de anlaşıldıktan sonra kemikler yemekten çıkarılıp kemikleri ayıklanıp yemeğin içine konulur. Yemek tahta bir kaşık ile dövülerek merhem haline getirilir. Sonradan eritilmiş kızgın tereyağı, karabiber ve kırmızı biber ve salça ilave edilerek ikram edilir. Yemeğin özelliği, etin belli olmayacak kadar dövülmüş olmasıdır.

Tirit: Tiritlik ekmek küçük küçük doğranır ve tepsiye dizilir. Üzerine tavuk suyu dökülür. Tavuk etleri ve haşlanmış tavuk konulur. Tereyağı kızdırılıp üzerine dökülür. Karabiber konulur. Tavuk haşlanırken içine domates konarak haşlanır. Tavuk suyunun biraz renk alması sağlanır. Tiritin yufkadan yapılanı da vardır. yemek karabiber ve maydanoz ile süslenerek servis yapılır.

Sura :

Malzemeler: 1 adet kuzu veya oğlak eti ön kolu,150 gr. kuzu ciğeri, yarım su bardağı zeytin yağı,2 su bardağı pirinç,1 çorba kaşığı çam fıstığı,1 adet kuru soğan,1 çorba kaşığı kuş üzümü,yarım çay kaşığı yeni bahar, yarım çay kaşığı karabiber,yarım çay kaşığı tarçın,2 ye4mek kaşığı tuz,1 yemek kaşığı domates salçası.

Yapılışı: Daha çok kurban bayramlarında yapılan ve özel günlerde tercih edilen bir yemektir. Kuzu ön kolu kaburga tarafından bıçakla açılır içine önceden hazırlanmış iç pilav doldurulur. Bu bölüm iğne iplikle dikilir. Bir kapta sulandırılan salça etin üzerine sürülür. Pişirme kabına su da eklenerek et pişirilir.

Saçaklı Mantı:

Malzemeler: 4 su bardağı un,1 adet yumurta,2 yemek kaşığı margarin,1 adet tavuk,5 yemek kaşığı tereyağı.

Yapılışı: Yumurtalı hamur açılır. Açılan hamur yufka haline getirilir. Yapılan yufkalar ince ince kıyılır. Uzun saçaklar meydana getirilir. Tepsiye dizilerek fırında yağ ile kızarıncaya kadar pişirilir. Kızarınca üzerine tavuk suyu dökülür. Tavuk etleri lif lif ayrılarak üzerine dağıtılarak servis yapılır.

Tavuklu Mantı:
Hamur yoğrulur içi boş olarak dört tarafından bükülerek şekil verilir ve fırınlanır. Tavuk suyunda mantılar haşlanır. Üzerine tavuk etleri ve haşlanmış nohut dökülür. Daha sonra üzerine sarımsaklı yoğurt dökülür. Tereyağı kızdırılır üzerine dökülür. Çeşitli baharatlarla ( nane, pul biber ) servis yapılır.

1 Kg. tuzsuz peynir tencereye konur. İçine bir çay kaşığı kabartma tozu atılır. İçine iki yumurta sarısı, çalkalanarak ilave edilir. Hafif ateşte karıştırılarak yağı çıkıp bal rengi sarısına bürünene kadar bir saat pişirilir. Kıvama gelmiş olan peynire 250 gr. irmik, 100 gr. un, 1Kg. toz şeker ilave edilir. Şeker eriyip yağ salana kadar bir süre karıştırılarak pişirilir. Soğutularak servis yapılır.
Peynirli Patlıcan:

Malzemeler: 1 kilo patlıcan, Manyas peyniri,2-3 diş sarımsak, domates sosu.

Yapılışı: Patlıcanlar alacalı olarak soyulur ve 5-10 dakika tuzlu suda bekletilir ve enli olarak kesilir. Enli kesilen patlıcanlardan iki halka arasına rendelenen peynir konulur. Bir kürdan yardımıyla iki patlıcan birbirine bağlanır ve kızgın yağda kızartılır. Tabağa alınan patlıcanların üzerine sarımsaklı domates sosu dökülür.

Düğün Çorbası:

Malzemeler: Yarım su bardağı, haşlanmış nohut,1 çorba kaşığı tereyağı,3 diş sarımsak,2 adet yumurta(sarıları kullanılacak),yarım su bardağı un, yarım su bardağı arpa şehriye.

Yapılışı: Et suyuna şehriyeler atılarak pişirilir. İki yumurta sarısı ve un yarım su bardağı su ile kıvamlı hale gelecek şekilde çırpılarak kaynayan şehriyeli et suyuna yedirilir. Haşlanmış nohut ve dövülmüş sarımsak ilave edilerek çorba pişmeye bırakılır. Çorbanın içindeki arpa şehriyeler piştikten sonra ayrı bir kapta kızdırılan tereyağı tabağa alınan çorbanın üzerine gezdirilir.

Zerde Tatlısı :

Malzemeler: 1 su bardağı pirinç,2,5 su bardağı şeker,50 gr. kızamık şekeri,2 yemek kaşığı gül suyu,3-5 adet karanfil, Yarım çay kaşığı tarçın.

Yapılışı: Su ile pirinç kaynatılır. Kaynadıktan sonra şekeri ve gülsuyu ilave edilerek pişirilir. İkram edileceği zaman Kızamık şekeri (veya kımızı loğusa şekeri) ve tarçın ile süslenir.

Balıkesir Kaymaklısı:

Malzemeler: 1 kg Un, 300 gr tereyağı,6 yumurta,700 gr kaymak, 2 kg. şeker ve üstüne gelinceye kadar su.

Yapılışı :Un hamur tahtasında elenir, ortası açılır. Tereyağı ve süt konup karıştırılır. Yoğrulur. Dinlendirildikten sonra on iki parçaya bölünüp yağlı bir tepsiye konulur. Her yufkanın kırılmaması için elle su serpilir, diğer 6 yufkada diğer yağlı tepsiye yerleştirilir. Fırında veya mangalda pişirilir. Alt kısımları kızarınca iki tepside ateşten indirilir. Birinci tepsideki yufkaların üst yufkası üzerine bolca kaymak yayılır. Kümeler halinde de konulabilir. Diğer tepsideki yufkaların alttaki kızarmış tarafı üste gelmek üzere birinci tepsideki kaymakların üzerine kapatılır. Ilık halde reçel şurupları koyulduğunda şerbet soğuk hamur üzerine gezdirilerek dökülür, kapak katılır. Soğuduktan sonra servis yapılır.

Höşmerim :Balıkesir mahalli yemekleri oldukça zengindir. Bu yemekler özellikle düğün, hayır gibi törensel mahiyetteki toplantılarda hazırlanmakta ve davetlilere sunulmaktadır. Bu yemekler arasında tirit, börülce, sura, manav tarhanası, saçaklı mantı, keşkek, mafis, güveç, peynirli patlıcan, düğün çorbası , zerde gibi yemekler ile Balıkesir Kaymaklısı, höşmerim, kalbura bastı gibi tatlılar dikkati çekmektedir.

Malzemeler: 1kg tuzsuz taze peynir, 2 yumurta sarısı, 250 gr. irmik, 100 gr un,1kg. toz şeker, bir çay kaşığı kabartma tozu

Yapılışı: 1kg tuzsuz taze peynir tencereye konur. İçine bir çay kaşığı kabartma tozu atılır. 2 yumurta sarısı çalkalanarak ilave edilir. Hafif ateşte karıştırılarak yağı çıkıp bal rengi sarısına bürünene kadar bir saat pişirilir. Kıvama gelmiş olan peynire 250 gr. irmik, 100 gr un,1kg. toz şeker ilave edilir. Şeker eriyip yağ salana kadar bir süre karıştırılır. Renk için bir miktar safran konulabilir. Soğuduktan sonra servis yapılır.

Mafiş Tatlısı:

Malzemeler: 1 yumurta,1 fincan yoğurt,1 fincan ayçiçeği yağı,1 fiske tuz,1 çay kaşığı karbonat, alabildiği kadar un.

Yapılışı: Yumurta, yoğurt, ayçiçeği yağı, tuz, karbonat ve un hamur haline gelecek kadar yoğrulur. Ceviz büyüklüğünde parçalanır. Her parça iki el büyüklüğünde oklava ile incelttirilerek açılır ve kareler halinde kesilir. Kareler fiyonk şeklinde ortadan büzülerek kızgın yağa atılarak kızartılır. Yağdan alınan hamurlar önceden hazırlanmış soğuk olan şuruba atılır. Tatlılar şurubu çekince servis tabağına alınır.

Börülce Ekşilemesi: Börülce Türkiye’ de daha ziyade Balıkesir’ de yetiştirilen ve yemek çeşitleri yapılan bir sebzedir. Sallama ya da sıyırma da denilen bir haşlama salatasıdır. Haşlanmış börülcenin üzerine zeytinyağı ve koruk suyu ile dövülmüş sarımsaktan oluşan bir karışım ilave edilir ve servis yapılır.

Sarımsaklı Bulgur: Bulgur, tavuğun haşlandığı suda haşlanır. Suyu çekildikçe su ilave edilir. Bulgur merhem gibi oluncaya kadar pişirilir. Biraz sulu bırakılır. Bulgur tepsiye dökülür. Üzerine didilmiş tavuklar dökülür. Sarımsak dökülür ve karıştırılır. Üzerine çiğ zeytinyağı gezdirilir. Bunun aslı tavşan eti ile yapılanıdır.

Kaymak Hamuru: Kaymak ocakta un ile helva gibi karıştırılır. Kaşıkla iz yapılarak kesilir ve ılık olarak servis yapılır.

AÇIKLAMA:

SINDIRGI MYO ” LEZZET KOKAN MUTFAKLAR” ADLI PROJE ARAŞTIRMALARI İÇİN tıklayın

 

Diğer Gelişmeler

Balıkesir Saat Kulesi

Balıkesir Saat Kulesi, 1829 yılında Giritli Mehmet Paşa tarafından İstanbul Galata Kulesi’nin benzeri olarak silindir ...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir